ഇന്ത്യയില് ആഴത്തില് വേരൂന്നിയ ഒരു സാമൂഹിക നിര്മ്മിതിയാണ് ജാതി.നൂറ്റാണ്ടുകളായി രാജ്യത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഭൂപ്രകൃതി രൂപപ്പെടുത്തുന്നതില് ജാതി പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇന്ത്യന് സാമൂഹിക ഘടനയുടെ സ്വഭാവത്തെ കുറിച്ച് പറയുമ്പോള്, ജാതി അവഗണിക്കാനാവാത്ത ഒരു സവിശേഷതയാണ്. ഒരു സാമൂഹിക ഘടന എന്നതിലുപരി, ഒരു വ്യക്തിയുടെ ജീവിതത്തില് ആഴത്തിലുള്ള സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്ന ഒന്നാണ്. ജന്മനാ ഒരു വ്യക്തിയുടെ ജാതി നിര്ണ്ണയിക്കപ്പെടുകയും, അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തില് അയാളുടെ സാമ്പത്തിക സ്ഥിതിയും, വിദ്യാഭ്യാസ-തൊഴിലവസരങ്ങളും, സമുദായത്തില് അയാള്ക്കുള്ള സ്ഥാനവും മറ്റും തീരുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. ഇന്ത്യന് ഭരണഘടന തൊട്ടുകൂടായ്മ ഇല്ലാതാക്കുകയും സമത്വം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടും, ജാതി രാഷ്ട്രീയം വ്യാപകമായ ഒരു ശക്തിയായി തുടരുന്നു. ഇത് തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളെയും ഭരണത്തെയും സാമൂഹിക ബന്ധങ്ങളെയും സ്വാധീനിക്കുന്നു.
ബ്രാഹ്മണര് (പുരോഹിതന്മാര്), ക്ഷത്രിയര് (യോദ്ധാക്കള്), വൈശ്യര് (വ്യാപാരികള്), ശൂദ്രര് (സേവകർ) സമൂഹത്തെ നാല് പ്രധാന വിഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ച വര്ണ്ണ സമ്പ്രദായം എന്നറിയപ്പെടുന്ന പുരാതന ഹിന്ദു സാമൂഹിക ശ്രേണിയില് നിന്നാണ് ഇന്ത്യയിലെ ജാതിയുടെ ഉത്ഭവം കണ്ടെത്തുന്നത്. കാലക്രമേണ, ഈ സമ്പ്രദായം ആയിരക്കണക്കിന് ഉപജാതികളുടെ സങ്കീര്ണ്ണമായ ഒരു വലയമായി പരിണമിച്ചു. ജാതികള്, ഓരോന്നിനും അതിന്റെതായ പ്രത്യേക ആചാരങ്ങളും പാരമ്പര്യങ്ങളും സാമൂഹിക നിലയും ഉണ്ട്. ഈ ശ്രേണീപരമായ ഘടന പ്രത്യേകാവകാശങ്ങളുടെയും വിവേചനത്തിന്റെയും ഒരു സംവിധാനം സൃഷ്ടിച്ചു. അതുവഴി ഉയര്ന്ന ജാതിക്കാര് വിഭവങ്ങളും അവസരങ്ങളും കൂടുതല് ആസ്വദിക്കുന്നു.
ഇന്ത്യയിലെ വിവിധ പ്രദേശങ്ങളില്, ജാതി വ്യവസ്ഥ വ്യത്യസ്തമായ രൂപങ്ങളും സ്വഭാവങ്ങളും കൈവരിച്ചിട്ടുണ്ട്. തെക്കേ ഇന്ത്യയില് ജാതി-അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഗ്രാമ വ്യവസ്ഥകൾ വഴി വ്യക്തികളെ സാമൂഹികമായും സാമ്പത്തികമായും നിയന്ത്രിച്ചു. അതേസമയം, വടക്കേ ഇന്ത്യയില് ജാതി വ്യവസ്ഥ രാഷ്ട്രീയത്തെയും, അധികാര-സ്ഥാപനങ്ങളെയും നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഒരു ശക്തിയായിരുന്നു.
കൊളോണിയല് കാലഘട്ടം ഇന്ത്യയില് ജാതിയധിഷ്ഠിത രാഷ്ട്രീയത്തിന് കൂടുതല് വേരോട്ടമുണ്ടാക്കി. സാമൂഹിക നിയന്ത്രണം നിലനിര്ത്താന് ശ്രമിക്കുന്ന ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയല് ഭരണകൂടം, രാജ്യം ഭരിക്കാന് പലപ്പോഴും പരമ്പരാഗത ജാതി ശ്രേണികളെ ആശ്രയിച്ചിരുന്നു. ഇത് ജാതി അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള രാഷ്ട്രീയ പാര്ട്ടികളുടെയും തല്പരകക്ഷികളുടെയും ആവിര്ഭാവത്തിലേക്ക് നയിക്കുകയും,അതത് ജാതികളുടെ താല്പ്പര്യങ്ങള് സംരക്ഷിക്കാൻ മുന്നോട്ട് വരികയും ചെയ്തു.
സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര ഇന്ത്യന് രാഷ്ട്രീയ ഭൂപടത്തിലും ജാതി ഒരു പ്രബല ശക്തിയായി നിലകൊണ്ടു. വോട്ടര്മാരെ അണിനിരത്തുന്നതിനും തെരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയങ്ങള് ഉറപ്പാക്കുന്നതിനുമുള്ള ഒരു ഉപകരണമായി രാഷ്ട്രീയ പാര്ട്ടികള് പലപ്പോഴും ജാതിയെ ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്. പ്രത്യേക ജാതി വിഭാഗങ്ങള്ക്ക് ആനുകൂല്യങ്ങളും പ്രാതിനിധ്യവും വാഗ്ദാനങ്ങള് നല്കിക്കൊണ്ട് വോട്ടര്മാരുടെ സ്വാധീനിക്കാൻ പാര്ട്ടികള്ക്ക് കഴിഞ്ഞു. തെരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രക്രിയയില്, ഈ ജാതി പരിഗണനകള് പലപ്പോഴും നയപരമായ പ്രശ്നങ്ങള്ളെയും സ്ഥാനാർഥി യോഗ്യതകളെയും മറ്റ് ഘടകങ്ങളെയും മറികടക്കുന്ന തരത്തിലായി മാറി.
ജാതി രാഷ്ട്രീയം ഇന്ത്യയെ സംബന്ധിച്ച് ഗുണപരവും പ്രതികൂലവുമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങള് ഉണ്ടാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഒരു വശത്ത്, പാര്ശ്വവല്ക്കരിക്കപ്പെട്ട ജാതി വിഭാഗങ്ങള്ക്ക് അവരുടെ അവകാശങ്ങള് ഉന്നയിക്കാനും രാഷ്ട്രീയ പ്രാതിനിധ്യം നേടാനും ഇത് വേദിയൊരുക്കുന്നു. വോട്ടര്മാരെ അണിനിരത്തിയും അവരുടെ ആവലാതികള് ബോധവല്ക്കരിച്ചും, ചരിത്രപരമായി പിന്നാക്കം നില്ക്കുന്ന സമുദായങ്ങള്ക്ക് പ്രയോജനപ്പെടുന്ന പരിഷ്കാരങ്ങള്ക്കും നയങ്ങള്ക്കും വേണ്ടി പ്രവര്ത്തിക്കാനും ജാതി അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള പാര്ട്ടികള് ഇന്ന് ശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
മറുവശത്ത്, ജാതി രാഷ്ട്രീയം സാമൂഹിക വിഭജനത്തിനും ധ്രുവീകരണത്തിനും അക്രമത്തിനും കാരണമായിട്ടുണ്ട്. വിവിധ ജാതി വിഭാഗങ്ങള്ക്കിടയിലെ രാഷ്ട്രീയ അധികാരത്തിനും വിഭവങ്ങള്ക്കും വേണ്ടിയുള്ള മത്സരം പലപ്പോഴും സംഘര്ഷങ്ങള്ക്കും അക്രമങ്ങള്ക്കും വഴിതെളിച്ചു. ചില സന്ദര്ഭങ്ങളില്, ഈ സംഘര്ഷങ്ങള് അക്രമാസക്തമായ ഏറ്റുമുട്ടലുകളിലേക്കും കലാപങ്ങളിലേക്കും വളര്ന്നു. കൂടാതെ, ജാതി സ്വത്വത്തിന് ഊന്നല് നല്കുന്നത് ദാരിദ്ര്യം, അസമത്വം, വികസനം തുടങ്ങിയ വിശാലമായ സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ പ്രശ്നങ്ങള് പരിഹരിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളെ ചിലപ്പോഴൊക്കെ തടസ്സപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു മുമ്പും, ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണഘടനയിലും, ജാതി ഒരു പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു. ബ്രിട്ടീഷുകാര് അവരുടെ ‘ഭിന്നിപ്പിച്ച് ഭരിക്കുക’ (Divide and Rule) എന്ന നയം നടപ്പിലാക്കിയത്, ജാതി വ്യവസ്ഥയെ കൂടുതല് ശക്തിപ്പെടുത്താന് കാരണമായി.
ഇതിലൂടെ, ജാതി-അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള തിരിച്ചറിവുകളും, വിഭജനവും കൂടുതല് വര്ദ്ധിക്കുകയും, ഇന്നത്തെ ഇന്ത്യന് രാഷ്ട്രീയത്തില് ജാതി ഒരു പ്രധാന ഘടകമായി തുടരുകയും ചെയ്തു. ജനാധിപത്യ വ്യവസ്ഥയില്, ഓരോ ജാതിയുടെയും പ്രതിനിധാനത്തിനുള്ള പോരാട്ടം, രാഷ്ട്രീയ പാര്ട്ടികളുടെ പ്രവര്ത്തനത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നുണ്ട്. രാഷ്ട്രീയ പാര്ട്ടികള്, ജാതി-അടിസ്ഥാനത്തില് വോട്ട് ബാങ്കുകള് രൂപീകരിക്കുകയും, തെരഞ്ഞെടുപ്പുകളില് വിജയിക്കാനുള്ള ഒരു തന്ത്രമായി അതിനെ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാല്, ജാതിയുടെ സ്വാധീനം രാഷ്ട്രീയ, സാമ്പത്തിക, സാമൂഹിക മേഖലകളില് വ്യാപകമായി കാണപ്പെടുന്നു.
ഇന്ത്യന് രാഷ്ട്രീയ പാര്ട്ടികള്, തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങള്, ഇവയിലെല്ലാം ജാതിയുടെ സ്വാധീനം വളരെ സുപ്രധാനമാണ്. പലപ്പോഴും, ഒരു ജനവിഭാഗത്തിന് എത്രമാത്രം ശക്തമായ രാഷ്ട്രീയ പ്രതിനിധാനം ലഭിച്ചിരിക്കുന്നുവെന്ന് നിര്ണ്ണയിക്കുന്നത് അവരുടെ ജാതി തിരിച്ചറിവുകള് അടിസ്ഥാനമാക്കിയായിരിക്കുന്നു. ജാതി-അടിസ്ഥാനമുള്ള രാഷ്ട്രീയ ചേരികളും, വോട്ടിംഗ് പാറ്റേണുകളും, പ്രതിനിധികളുടെ തെരഞ്ഞെടുപ്പുകളുമെല്ലും ഈ സമൂഹത്തിന്റെ അവ്യക്തമായ ജാതി വ്യവസ്ഥയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നതിന് സഹായിക്കുന്നു.
ഇന്ത്യയില് നിലനില്ക്കുന്ന ജാതി ദ്രുതഗതിയില് പരിഹരിക്കാന് കഴിയാത്ത വിധം സങ്കീര്ണ്ണമാണ്. സാമൂഹിക പ്രവര്ത്തന നയങ്ങളിലൂടെയും നിയമ പരിഷ്കാരങ്ങളിലൂടെയും ജാതി അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിവേചനം പരിഹരിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങള് നടക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും ജാതിയുടെ വേരുകള് സമൂഹത്തില് ആഴ്ന്നിറങ്ങിയത് കൊണ്ട് തന്നെ ഉന്മൂലനം ചെയ്യല് ശ്രമകരമായ ദൗത്യമാണ്. ജാതി രാഷ്ട്രീയം ഉയര്ത്തുന്ന വെല്ലുവിളികളെ അതിജീവിക്കാന്, പ്രശ്നത്തിന്റെ ഘടനാപരവും സാംസ്കാരികവുമായ തലങ്ങളെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന ബഹുമുഖ സമീപനം സ്വീകരിക്കേണ്ടത് ആവശ്യമാണ്. ഇതെല്ലാം ജാതി ഒരു വ്യക്തിയുടെ രാഷ്ട്രീയ സ്വാധീനത്തെ, സാമ്പത്തിക മുന്നേറ്റത്തെ, സാമൂഹിക സ്ഥിതിയെ, എങ്ങനെ രൂപപ്പെടുത്തിയെടുക്കുന്നു എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള കൂടുതല് വിശദമായ പഠനത്തിനു വേദിയൊരുക്കുന്നു.
ഈ അവസ്ഥകളെ അതിവിശദമായി പരിശോധിക്കേണ്ടതാണ്, പ്രത്യേകിച്ച്, ജാതി സാമൂഹിക നീതി, സമത്വം, പ്രതിനിധാനം എന്നീ ആശയങ്ങളെ എങ്ങനെ മറികടക്കുന്നുവെന്ന്. ഇന്ത്യയുടെ സാമൂഹികമായ പുരോഗതിയും, രാഷ്ട്രീയത്തിലെ ജാതിയുടെ സ്ഥിതിയും, ഒരുപോലെ പ്രാധാന്യമുള്ളതും നിര്ണ്ണായകവുമായ വിഷയങ്ങളാണ്.
